. fiosrachadh brathan naidheachd - Scottish Natural Heritage
skip to main content
Leabhran r a' cur solais air ainmean-ite dthchasach ann an taobh tuath na h-Alba - 13-OCT-2010 : Press Release Details

Naidheachdan

Leabhran r a' cur solais air ainmean-ite dthchasach ann an taobh tuath na h-Alba

13-DMH-2010

Leabhran r a' cur solais air ainmean-ite dthchasach ann an taobh tuath na h-Alba

Thid leabhran r, a' comharrachadh ainmean-ite Gidhlig agus Lochlannais ann an taobh tuath na h-Alba, a chur air bhog aig a' Mhd Niseanta Roghail ann an Gallaibh am bliadhna.

Thid A' Ghidhlig Is Lochlannais Air Aghaidh Na Tre (Ainmean-ite ann an Gallaibh, Cataibh is Dthaich MhicAoidh) a chur air bhog aig Caithness Horizons ann an Inbhir Thersa Diciadain 13 Dmhair aig 11m.

Aig a' bhogadh leabhair, a chaidh a chur air digh le cuideachadh bho Iomall a' Mhid 2010, bidh raidean ann bho sgrobhadair an leabhair craoladair agus sgrobhadair Ruairidh MacIlleathain; Iain Aonghas MacAoidh, ceannard Brd na Gidhlig; BPA Jamie Stone, agus Kenneth Fowler, ceannard conaltraidh aig SNH.

S e deagh chothrom a tha anns a' Mhd an leabhran a chur air bhog a tha a' ceangal an d chuid dhualchas Lochlannach agus Gidhlig. Tha an leabhran air a bhith mar phirt de phrgram fhoghlaim a chaidh a chur air digh le Iomall a' Mhid 2010.

Tha an leabhran, a tha da-chnanach ann an Gidhlig agus Beurla, air fhoillseachadh le Dualchas Ndair na h-Alba (SNH) le taic bho Bhrd na Gidhlig. Tha e ag innse dhuinn mu ainmean-ite Gidhlig agus Lochlannais tro na linntean.

Togaidh e dealbh de sheallaidhean bragha na sgre agus mnichidh e am pirt a bha aig Gidhlig agus Lochlannais nar cultar. Tha e cuideachd a' dearbhadh an dlth-cheangal a bha aig ar sinnsirean ri ndair agus cruth na tre.

Dh'fhaodadh gun robh cuid ainmean ann ro na Lochlannaich no na Gidheil, a' gabhail a-staigh na h-ainmean aibhne Nabaros agus Ila Nabhar agus Ilidh san latha an-diugh. Am fear mu dheireadh, s e a' Ghidhlig airson abhainn Bun Ilidh, ach thinig an ainm Beurla, Helmsdale River, bho Lochlannais a' ciallachadh gleann Hjalmund.

Ann an Gallaibh agus taobh Sear Cataibh chaidh Cataich no Cat people' a chur air muinntir an ite. S e seo a thug dhuinn an ainm Caithness', bho Lochlannais Katanes, a' ciallachadh ird nan Cataich.

Tha eisimpleir ann an Cataibh a tha a' taisbeanadh measgachadh de Lochlannais agus Gidhlig ann an Ben Loyal no Beinn Laghail faisg air Tunga a thinig bho Laga-fjall o ths. Tha e inntinneach gun deach ciall an ainm a ghleidheadh anns a' Ghidhlig, cuide ri beul-aithris a dh'innseas gun deach laghan ra a dhanamh an irde air a' bheinn.

A' bruidhinn ron bhogadh leabhair, thuirt Mr Fowler: "Tha sinn toilichte an leabhran a chur air bhog a bhios ag innse do thrr leughadairean, tha mi cinnteach, mu dheidhinn dualchas cultural agus ndarra ann an ceann a tuath na h-Alba. Tha e a' toirt spis do dh'ainmean-ite agus innsidh e dhuinn d thug air na luchd-tuineachaidh a thighinn do cheann a tuath na h-Alba anns a' chiad dol a-mach."

"Tha e cuideachd ag innse dhuinn mu na luchd-tuineachaidh na bu thrithe, na Cruithnich, agus an ite a bh' aca nar dualchas. Tha an leabhran a' toirt cothrom dhuinn tlachd a ghabhail ann an dualchas ar cnanan agus an dlth-cheangal eadar an fhearainn, na daoine agus ainmean-ite ann an cruth na tre."

"Tha e soilleir gun robh comharraidhean snraichte ann an cruth na tre air an cleachdadh fa leth ann an Gidhlig agus Lochlannais. Tha a' gleidheadh ar beul-aithris a cheart cho cudromach sa bha e a-riamh agus tha sinn gu mr airson Gidhlig a ghlidheadh, a tha gu tric a' clradh ar dualchas agus ainmean-ite ann an dighean inntinneach.

"Tha an leabhran a' dearbhadh dhuinn an ceangal eadar ar dualchas ndarra agus beul-aithris. Tha cuideachd clr-iil air cil an leabhair a dh'innseas dha dhaoine mar a chanas iad na h-ainmean gus am bi deagh thuigse aig a h-uile duine air ar beul-aithris beairteach."

Tha a bhith a' gleidheadh a' Ghidhlig aig cridhe Achd na Gidhlig (Alba) 2005 a chaidh aontachadh le Prlamaid na h-Alba a bha ag amas air ag aithneachadh inbhe na Gidhlig mar aon de na cnanan oifigeil ann an Alba, agus a' danamh co-ionnan ris Beurla.

Tha aon de na promh fheartan den Achd a' leigeil air Brd na Gidhlig a bhith ag iarraidh air buidhnean poblach Plana Gidhlig a dheasachadh gus a bhith cinnteach gu bheil an roinn poblach a' cur ri seasmhachd a' chnain airson an m ri teachd.

Thuirt Iain Aonghas MacAoidh, ceannard Brd na Gidhlig, a bhios a' toirt seachad raid aig a' bhogadh leabhair: "Is e leabhran snasail is feumail a tha seo. Tha rannsachadh is dealbhachadh air am fighe ri chile gu tarraingeach, agus tha toradh sin na deagh shamhla den dualchas phrseil a th' aig an sgre bhon Ghidhlig, Lochlannais is an rainneachd."

"Tha seo a' toirt bunait r dhuinn airson tuigsinn cho cudtromach sa tha na nithean sin an eachdraidh is am beatha litheil na sgre."

Thuirt Alexandria Patience, Stiiriche Iomall a' Mhid 2010: "Air sgath s an d eileamaid Lochlannais agus Gidhlig, 's e deagh chothrom a bha seo an leabhran a chur air bhog aig a' Mhd Niseanta Roghail ann an Gallaibh.

Thinig Iomall a' Mhid dhan co-dhnadh gu math trth gum bu chir a' chuspair seo a bhith mar bhun-stidh airson bthan-obrach don choimhearsnachd agus do na sgoiltean ron a' Mhd fhin. Mar sin, chuir sinn cuireadh do Ruairidh a thighinn do ar sgoiltean agus program foghlaim a lbhrigidh thairis air na beagan seachdainean a dh'fhalbh agus thug sinn cothrom do dh'inbhich ionnsachadh mun stuth inntinneach san leabhran.

Tha "psadh" de Ghidhlig agus Lochlannais nar n-ainmean-ite a' riochdachadh mar a bha an d dhream a' tighinn cmhla anns na linntean a dh'fhalbh."

CRIOCH

Airson barrachd fiosrachaidh: Calum Macfarlane, SNH Press and Public Relations manager: 01463 725020

No, dha na meadhanan Gidhlig: Emily Edwards, Oifigear Conaltraidh Gidhlig SNH: 01463 725 148 / 07734356327

Dealbhan ri fhaighinn bho Robert MacDonald northernstudios@talktalkbusiness.net

no Oifis na Meadhanan SNH

NOTAICHEAN DO LUCHD-DEASACHAIDH

S e sgrobhadair ainmeil a th' ann an Ruairidh MacIlleathain ann am Beurla agus Gidhlig agus rinn e rannsachadh air ainmean-ite sa chiad dol a-mach airson bth-obrach A' Ghidhlig sna Beanntan'. Tha e fileanta sa Ghidhlig agus tha e na neach-naidheachd, sgrobhadair agus craoladair.

Chaidh an leabhran fhoillseachadh le Sgre Taobh Tuath na h-Alba aig SNH agus tha e san aon sreath ris an leabhran soirbheachail A' Ghidhlig air Aghaidh na Tre Ainmean-ite ann an Iar-thuath na Gidhealtachd' ann an 2007.

Thathar a' faicinn mar a dh'atharraich cainnt muinntir Ghallaibh, Chataibh is Dhthaich MhicAoidh anns na h-ainmean-ite; gu dearbh, tha na h-ainmean-ite mar fhianais air eachdraidh chnanan na sgre. Dh'fhg na Cruithnich agus na ro-Chruithnich dreach criomagan dhen cnanan air aghaidh na tre. Tha a' chuid as motha de dh'ainmean air ar mapaichean a' tighinn bhon t-Seann Lochlannais agus an Lochlannais Albannach a thinig bhuaipe, a bhathar a' bruidhinn thar na sgre bhon 9mh linn AC airson seachd no ochd ceud bliadhna, agus bhon Ghidhlig a bh' ann ron Lochlannais agus s a didh. Tha cuid ann an Cataibh is Dthaich MhicAoidh aig a bheil Gidhlig na sgre fhathast agus tha cuimhne aig feadhainn fhathast air a' Ghidhlig Ghallaich. Anns an leth an ear-thuath de Ghallaibh thathar a' smaoineachadh gun do dh'atharraich cainnt nan daoine bho Lochlannais gu Albais, seach Gidhlig. Ghabh an dualchainnt raidh de dh'Albais, a thathar a' bruidhinn fhathast ann an Gallaibh, mran fhacal an bhon Lochlannais is Gidhlig, agus chaidh cuid de dh'ainmean-ite Ghallaibh a chruthachadh ann an Albais.

Tha an leabhran a' toirt sil air cuid de na h-eileamaidean bho Lochlannais is Gidhlig a tha a' nochdadh ann an Gallaibh, Cataibh is Dthaich MhicAoidh leithid ainmean airson tuathanasan, feartan cladaich, talamh rd, dathan, lusan, ainmhidhean agus feadhainn co-cheangailte ri tachartasan eachdraidheil no uirsgeulach. Chan urrainn an ceangal eadar na cnanan a sheachnadh, ge-t, oir bha iad ag obair air a chile gu mr. Mar eisimpleir, thinig sgeir agus sgarbh ann an leithid Sgeir nan Sgarbh bho Lochlannais. Air an limh eile, 's iad ainmean Lochlannach a th' ann an Dorrery is Shurrery a thug eileamaid (irigh) bhon Ghidhlig. Agus nochdaidh an d chnan cmhla ann an ainmean mar Achscrabster agus Achrimsdale, a' sealltainn mar a leudaich a' Ghidhlig thairis air dthaich a bh' air a dhol Lochlannach roimhe sin.

Chaidh Gaelic and Norse in the Landscape (Place names in Caithness and Sutherland) - A' Ghidhlig Is Lochlannais Air Aghaidh Na Tre (Ainmean-ite ann an Gallaibh, Cataibh is Dthaich MhicAoidh) a chur an gnomh le taic 9,500 bho chom-pirtichean. Thid 2,000 leth-bhreacan an cl-bhualadh. Le taing airson taic bho Maoin Gnomhachaidh Achd na Gidhlig aig Brd na Gidhlig, thid an leabhran an sgaoileadh an asgaidh do na sgoiltean anns an sgre; leabharlannan poblach; ionadan-slinte; ionadan fiosrachaidh Comhairle na Gidhealtachd agus Ionadan Turasachd; bidh leth-bhreacan aig Brd na Gidhlig airson adhbharan foghlaim agus gan cur air adhart.

Tha an leabhran cuideachd ri fhaighinn bho oifisean SNH ann an Cataibh agus Rois an Iar. An didh an leabhran a chur air bhog, gheibhear leth-bhreacan air loidhne mar pdf fo fhoillseachaidhean air lrach-ln SNH, www.snh.gov.uk

Tha Dualchas Ndair na h-Alba na comhairle reachdail dhan riaghaltas air gach cuspair air ndar agus seallaidhean-tre air feadh Alba. Tha sinn airson cuideachadh a thoirt do dhaoine gus tuigse, luach agus tlachd fhaighinn bho ndar na h-Alba, an-drsta agus anns an m ri teachd. Airson tuilleadh fiosrachadh, tadhal air www.snh.gov.uk


Sgrobhadair: Emily Edwards
Fios gu: Oifis Dimh-phoblach SNH