. Raineach - Scottish Natural Heritage
skip to main content

Raineach / Ferns

Tha cuid dhe na h-aon fheartan aig rainich agus aig lusan le dýtheanan mar gasan dýreach a bhios a' gi¨lan uisge ann an stuth s˛nraichte. Ged nach eil dýthean orra, tha iad pailt cho taitneach len duilleagan grinn, neo-Óbhaisteach. Thuig gÓirnealairean ann an linn Bhict˛ria seo agus bha sin na adhbhar gus rainich a dhŔanamh fasanta, agus chaidh cuid dhe na gnŔithean d¨thchasach a sp¨inneadh gu ýre a bhith tearc agus ann an cunnart on uair sin.

Caochladh chruthan agus meud

Chan e dýreach lusan le duilleagan m˛ra, mýorbhaileach a tha glŔ thric a' fÓs ann an coilltean tais agus ri taobh uillt, agus a bhios b¨ithtean dhýthean a' cleachdadh, a tha ann an raineach. Tha gnŔithean gu math nas lugha air talamh fe˛ir, ann an sgoran chreagan, air ballachan agus air stallachan sna beanntan. Nam measg tha an luan-lus beag, býodach a bhios a' fÓs air lianan agus talamh fe˛ir Órd, agus cuideachd an r¨-bhallaánach eil cho furasta a lorg. Seach gu bheil an Ŕadhar nas glaine, gheibhear e a-nis air ballachan le aol-tÓthaidh air feadh nam bailtean. Tha rainich ann a tha cho beag agus gum bi daoine tric dhen bheachd gur e c˛inneach no lus an Óirneag a th' annta oir bidh iad a' fÓs c˛mhla riutha ann an coilltean air taobh an iar Alba.

Crotal nam madadh ruadh agus earbaill eich / Clubmosses and horsetails

Bidh crotail a' mhadaidh ruaidh a' fÓs air monaidhean fraoich, air mullaich agus stuadhan bheanntan agus ri oirean lochan. Chan e c˛inneach a tha sna lusan brŔagha seo. 'S ann a tha iad cÓirdeach do raineach. 'S e seann lusan a th' ann an earbaill eich agus cha tÓinig m˛ran atharrachaidh orra bho bha iad a' c˛mhdach cuid mhath dhen talamh ro linn nan dýneasairean, ach bha iad an uair sin cho m˛r ri craobhan an latha an-diugh. Tha earbaill eich fhathast ann am Meagsago a tha 8m a dh'Óirde ach an seo 's e an t-earball eich m˛r Equisetum telmateia as motha. Bidh e a' fÓs gu 2m a dh'Óirde agus tha e air leth brŔagha nuair a nochdas na 'dýtheanan' toiseach an earraich.

Raineach - duilgheadas no st˛ras nach eil ga chleachdadh?

'S eáraineachd fhŔin (bracken)áan raineach m˛r as cumanta agus tha e a' c˛mhdach farsaingeachd mh˛r dhe na monaidhean agus de thalamh Órd. San Óm a dh'fhalbh bhaáraineach ga bhuain agus ga chleachdadh ann an Óite-laighe bheathaichean agus airson tughadh. Chan eilear ga chleachdadh mar sin a-nis. Sgaoil anáraineach gu m˛r thar nan 70 bliadhna mu dheireadh. 'S e gun deach sgur ga bhuain fear dhe na h-adhbhair airson sin agus atharrachadh ann an ionaltradh agus riaghladh losgaidh. Dh'fhaodadh gun toir feuman ¨ra, mar eisimpleir a' cleachdadháraineach mar phÓirt de mhathachadh gÓrraidh agus riaghladh losgaidh math, fuasgaldh air ceist na raineach. Tha anáraineach na eisimpleir math air cho soirbheachail 's a tha na seann lusan seo oir gheibhear e fi¨ 's anns na tropaigean.

A' dýon an rainich

Tha m˛ran dhe na rainich againn tearc, agus tha cuid dhiubh a' crýonadh, rud nach eil an raineach (bracken). Tha an fhallainn Ailpeach a' falbh Ó iomadh Óite oir chan eil an sneachda fadalach a dh'fheumas i airson a dýon on reothadh ann a-nis le atharrachadh na gnÓth-shýde. Dh'fhuiling an oblong woodsia air sgÓth 's cus cruinneachaidh ann an linn Bhict˛ria. A-nis tha am beagan a tha air fhÓgail a' crýonadh agus ann an cunnart. Ann an GÓrradh Rýoghail nan Luibhean ann an D¨n ╚ideann chaidh lusan ¨ra a thogail bho chruinneachaidhean fiadhaich agus an ath-chur gu soirbheachail a-muigh airson gum bi c¨isean nas fheÓrr aca san Óm ri teachd.

Mar a chuidicheas tu rainich

  • DŔan r¨m sa ghÓrradh do rainich le bhith a' cruthachadh oisean tais san dubhar agus Órainn chreagach. Na ath-chuir raineach fiadhaich. Ma chuireas tu gnŔithean nach buin do dh'Alba, na leig leotha sgaoileadh Ós a' ghÓrradh a dh'Óitichean eile.
  • FÓsaich rainich bheaga ann an sgÓineadh ann an seann bhalla, gu h-Óraidh far a bheil aol-tÓthaidh. Nuair a bhios tu a' cÓradh balla, feuch gun dragh a chur air na rainich sin.
  • Gabh ann am buidhnean clÓraidh airson ionnsachadh mu na gnŔithean seo gusáam biábarrachd fios againn air cÓit a bheil iad a' fÓs.

á

English version