. Fe˛ragan - Scottish Natural Heritage
skip to main content

Fe˛rag ruadh / Red squirrel

A bheil mamail ann cho brŔagha ris an fhe˛raig ruaidh? Ach a dh'aindeoin 's cho measail 's a tha daoine oirre, tha an fhe˛rag ruadh ann an cunnart m˛r. Mura faigh iad cuideachadh gu luath, dh'fhaodadh iad a dhol Ó bith ann an Alba ro dheireadh na linne.

An duilgheadas

Tha an fhe˛rag ruadh an urra ri coillteach. Bidh iad ag ithe, a' neadachadh agus a' gintinn ann an craobhan agus feumaidh iad t˛rr coilltich air a deagh riaghladh airson a bhith be˛. Bha call coilltich san Óm a dh'fhalbh gu cinnteach na dhuilgheadas, ach tha luchd-seilbh agus manaidsearan coilltich a-nis mothachail air na d¨bhlain a th' aig an fhe˛raig ruaidh agus tha iad a' dŔanamh rudeigin airson an cuideachadh.

'S e an duilgheadas as motha a th' aig an fhe˛raig ruaidh an fhe˛rag ghlas a chaidh a thoirt a-steach. Chaidh na beathaichean seo a thoirt a-steach bho Ameireaga a Tuath mu dheireadh an 19mh agus trÓth san 20mh linn le daoine a bha dhen bheachd gum biodh iad taitneach anns na pÓircean againn. Gu mý-fhortanach tha na fe˛ragan glasa uabhasach measail air an d¨thaich againn, agus tha iad a' faighinn air adhart gu math. Gu dearbh tha iad a' faighinn lÓmh-an-uachdair air an fhe˛raig ruaidh thar m˛ran dhen raon aice. Ged a bha i uair ri faighinn air feadh Bhreatainn, chaidh an call bhon mh˛r-chuid de Shasainn agus dhen Chuimrigh. 'S ann an Alba a-nis a tha a' chuid as motha dhe na fe˛ragan ruadha, le timcheall air 121,000 dhen 160,000 ann am Breatainn anns na coilltean, na pÓircean agus na gÓrraidhean againn.

Thug an fhe˛rag ghlas cuideachd galaran leatha. Thar nan ginealach, fhuair iad dýon bho mh˛ran bhýorasan agus ghalaran, ach cha d' fhuair an fhe˛rag ruadh. 'S e bhýoras galar nam fe˛rag an duilgheadas as motha agus marbhaidh e an fhe˛rag ruadh. Chan eil e an-drÓsta ach ann an ceann a deas Alba, ach ma sgaoileas an galar seo, dh'fhaodadh an c˛rr dhe na fe˛ragan ruadha ann an Alba a bhith ann an cunnart. 'S iongantach mura h-e seo an cunnart as motha a tha ann dhan fhe˛raig ruaidh ann an Alba.

DŔ tha sinn a' dŔanamh?

Bha an fhe˛rag ruadh mar aon dhen chiad ghnŔithean a chaidh a chomharrachadh mar ghnŔ a bha a' cur feum air gnýomh san aithghearrachd, agus chaidh Plana Gnýomh S˛nraichte fhoillseachadh fon Phlana Gnýomh Bith-iomadachd external site ann an 1995. Ann an 2007, chuir Dualachas NÓdair na h-Alba e an l¨ib Freama Gnýomh nan GnŔ a tha ag innse mu iomadh d˛igh phractaigeach gus an gnŔ a chuideachadh a bhith be˛.

A rŔir an lagh, tha fe˛ragan ruadha agus na neadan aca air an lÓn dhýon fo Achd D¨thcha agus Fiadh-bheatha 1981 external site agus Achd GlŔidhteachas NÓdair (Alba) 2004 external site á. Ach cha shÓbhail dýon laghail leis fhŔin na fe˛ragan mura bi taic ionadail agus phoblach ann dhaibh, agus tha sinn ag obair c˛mhla ris a' phr˛iseact Saving Scotland's Red Squirrels external site agus am pr˛iseact Red Squirrels in South Scotland external site gus sti¨ireadh air riaghladh a thoirt do luchd-seilbh coilltich cho math ri bhith a' l¨ghdachadh a' chunnairt bho na fe˛ragan glasa agus na galaran a bhios iad a' gi¨lan. Tha Red Squirrels of the Highlands external site cuideachd ag obair gus a bhith cinnteach gum bi dachaigh sheasmhach aig na fe˛ragan ruadha ann am prýomh sgýre na d¨thcha gun fhe˛ragan glasa.

Chomharraich Coimisean Coilltearachd Alba grunn dachaighean do fhe˛ragan ruadha external site áa thŔid a riaghladh san Óm ri teachd gus taic a chumail ri fe˛ragan ruadha, fi¨ 's ged a sgaoileadh na fe˛ragan glasa. Tha Dualchas NÓdair na h-Alba cuideachd a' comharrachadh prýomh Óiteachan gus smachd a chumail air fe˛ragan glasa, agus a bheir le glŔ bheag de dh'oidhirp, l¨ghdachadh air buaidh sgaoilidh nam fe˛ragan glasa. Ann an 2010 thŔid am pr˛iseact seo a chur an l¨ib poileasaidh singilte an Riaghaltais gus an fhe˛rag ruadh a dhýon.

DŔ ný thu?

Faodaidh tu fe˛ragan a chuideachadh le bhith ag innse dhuinn cÓit am faic thu iad external site no faodaidh tu gabhail ann am buidheann ionadail gus cuideachadh le sgr¨dadh, foghlam no gus mothachadh air beathaichean san sgýre external site agad a bhrosnachadh.

á

á

English version