. Lusan nam beann, nam m˛inteach is nam boglach - Scottish Natural Heritage
skip to main content

Lusan nam beann, nam m˛inteach is nam boglach / Plants of mountains, heaths and bogs

'S ann sna beanntan againne a tha an dachaigh mu dheireadh aig lusan a chleachd a bhith pailt air feadh Bhreatainn nuair a tharraing na clÓran-deighe air ais agus a dh'fhÓg iad an d¨thaich lom ach a-mhÓin na creagan, spr¨illeach agus uisge. Tha iad a-nis an ýre mhath dýreach san Artaig no sna beanntan Órda ann an Lochlainn no sna h-Ailpean, ach tha cuid fhathast be˛ air Ŕiginn air creagan agus bearraidhean air mullaich nam beann ann an Alba. Chaidh na gnŔithean a b' fheÓrr ithe le caoraich agus fŔidh far am faigheadh iad thuca, ach gheibhear fhathast lusan Ólainn, tearc air bearraidhean mar an fheadhainn ann an Ionad TŔarmann NÓdair Bheinn Laoigh. Chan eil an leithid ann an Órainn lusan eile ann am Breatainn. Coimhead airson feadhainn mar a' gharbhag Trollius europeaus no an t-searbhag muice Cicerbita alpina. Bi faiceallach ma thadhaileas tu nach caill thu do sh¨im agus na dŔan sreap air nach eil thu comasach.

Monadh air na le˛idean

ThÓinig atharrachadh m˛r air sgÓth gun deach Óireamh nam beathaichean a bhios ag ionaltradh air na cnuic am meud gu m˛r. Cha mh˛r nach deach cur Ós dhan choilltich gu lŔir air na le˛idean ýosal (le beathaichean ag ithe an t-sýl air fad), ach dh'adhbharaich sin gun do shoirbhich le gnŔithean monaidh, gu h-Óraidh fraoch Calluna vulgaris. 'S e sin a tha a' toirt dhuinn nan le˛idean purpaidh a chý sinn san L¨nastal nuair a bhios an dýthean air an fhraoch. Tha riaghladh fhalaisgean, a chaidh a leasachadh airson Óireamh na circe-fraoich a chur am meud airson sealg, a' cuideachadh le bhith a' gleidheadh agus a' sýmpleachadh na h-Órainn seo.

Monaidhean Órda

Cha robh coillteach riamh air mullaich nam beanntan as Óirde. Mar sin tha na h-Órainnean an sin air feadhainn cho beag 's a dh'atharraich ann an Alba an taca ri Órainnean air na le˛idean ýosal. Chan eil e furasta na gnŔithean fhaicinn mar an trý-bhileach beag Juncus trifidus ach c¨m do sh¨il a-mach airson clach-bhriseach phurpaidh Saxifrage oppositifolia a dh'fhaodas dath Ólainn a thoirt dhuinn sa MhÓrt.

Brat de shneachd

Tha m˛ran lusan air na beanntan a' fÓs an sin dýreach air sgÓth 's gun do chuir lusan nas lÓidire Ós dhaibh ann an Óiteachan eile. Bheir reothadh buaidh air cuid dhiubh agus cha bhi iad sin be˛ ach far am bi sneachd a' cruinneachadh sa gheamhradh agus gan dýon bho reothadh cruaidh. 'S iongantach mura bi nas lugha de shneachd ann air sgÓth atharrachadh sa ghnÓth-shýde. Mar sin dh'fhaodadh gur e reothadh a' gheamhraidh seach samhraidhean nas blÓithe as motha a bhios na chunnart dha na lusan seo san Óm ri teachd. Dh'fhaodadh gu bheil lusan mar fraoch a' MhŔinnearaich Phyllodoce caerulea, nach faighear ann an Alba ach sna h-iomairean sneachda meadhan an t-seusain air Druim Uachdar agus air Beinn Eallair a chleachd a bhith a' leaghadh toiseach an Ďgmhios, ann an cunnart m˛r. Tha lusan nam mullaich, mar trý-bhileach beag, air an sŔideadh thar an t-sneachda agus cha chuir reothadh cruaidh dragh orra. Dha na lusan sin, 's e feur Ó s˛naichean nas ci¨ine as motha a tha na chunnart na atharrachadh sa ghnÓth-shýde.

Boglaichean

Tha e doirbh do lusan fÓs sa bhoglaich a tha a' c˛mhdach m˛ran de le˛idean nam beanntan. Seach gu bheil an talamh an-c˛mhnaidh lÓn uisge agus gu bheil m˛ine dhomhainn gan cumail bho ¨ir, bho chreagan agus bho st˛ran mathachaidh eile, 's e glŔ bheag de lusan le dýthean a dh'fhÓsas math an seo. Bidh dosain de chanach a' fÓs thar ¨ine agus trý preasan ach a-mhÓin sna sgýrean as fliche: tha fraoch, fraoch Frangach agus lus na feannaig pailt. Tha dÓ lus brŔagha, lus nan oighreag agus lus a' chraois air an iomall as fhaide deas aca ann an Alba. Tha iad s˛nraichte ann an Órainn mar seo agus 's ann ainneamh a gheibhear iad ann an Órainn sam bith eile. 'S e glŔ bheag de phreasan no de chraobhan a ghabhas ri suidheachadh a tha fliuch fad na h-¨ine, ach bidh a' bheithe bheag be˛ an seo mura bi falaisgean ann agus far a bheil an ýre ýosal.

á

á

English version