. Easgann-bhreac - Scottish Natural Heritage
skip to main content

Easgannan-breaca / Lampreys

Buinidh naáh-easgannan-breaca do sheann bhuidheann le cnÓimh-droma, agus is iad sin na h-Agnathans no an t-iasg gun ghŔillean. Tha cnÓimhneach nan easgannan-breaca air a dhŔanamh de mhaoth-chnÓimh lÓidir, s¨bailte agus chan ann de chnÓimh. Tha clÓr caran s¨ighteach mun bheul, agus ann an inbhich, bidh fiaclan eigheach ann. Tha a' mh˛r-chuid de dh'easgannan-breaca a' biathadh air iasg eile. Gheibhear easgannan-breaca ann an uisge tlÓth san leth-chruinne a tuath agus deas, mar easgann-bhreac aibhne Lamprey fluviatilis agus easgann-bhreac naámara Petromyzon marinus.

Cha lorgar an easgann-bhreac aibhne an Óite ach ann am fýor-uisge. Chan eil iad mar easgannan-breaca eile ann am Breatainn oir cha bhi iad a' cumail orra a' biathadh nan inbhich. 'S iad as lugha dhe na gnŔithean easgainn-bhreac ann am Breatainn, le faid 15-19 cm. Ged a bhuineas iad do fhýor-uisge, bidh easgann-bhreac aibhne a' dŔanamh na h-uiread de ghluasad sýolachaidh. Dh'fhaodadh nach eil cuid dhen seo gnýomhach, mar larvae a' gluasad sýos gu Óitichean-Óraich gainmhche/eabair shýos an abhainn. Fuirichidh iad an seo suas ri c˛ig bliadhna mus tŔid iad nan inbhich. Bidh iasg ˛g agus inbhich a' gluasad suas an abhainn tron gheamhradh, agus nuair a ruigeas iad grinneal freagarrach san sýolaich iad, thŔid an t-iasg seo am falach gus an sýolaich e eadar an Giblean agus an t-Ďgmhios. BÓsaichidh na h-inbhich seo uile an dŔidh dhaibh sýolachadh.

easgann-bhreac aibhne / River lamprey

Tha easgann-bhreac aibhne nas motha na easgann-bhreac uillt, oir bidh 30-50 cm a mheud annta. Bidh iad a' dol gu muir agus a' gluasad bho bhith a' biathadh air a' chladach gu bhith a' biathadh ann am fýor-uisge. Bidh iad an uair sin deiseil gus sýolachadh as t-fhoghar agus as t-earrach. Cha bhi an fheadhainn a ghluais as t-fhoghar air tighinn gu ýre sýolachaidh, ach bidh an fheadhainn a thÓinig on mhuir as t-earrach deiseil gus sýolachadh. Bidh am easgann-bhreac aibhne a' dol suas an abhainn air an oidhche, agus bidh na h-inbhich a' gabhail fois, am falach, tron latha. Bidh an t-iasg a' sýolachadh eadar an Giblean agus an CŔitean air fo-fhilleadh de mholagan grinneal. Tha feadhainn a tha be˛ fad na h-¨ine ann am fýor-uisge tearc san Roinn E˛rpa, ach tha aon choloinidh ann an Alba. Tha am mean-easgann-bhreac aibhne gun shamhail ann an Loch Laomainn. Mar a thuigear on ainm, tha am fear seo nas lugha na am fear a bhios a' dol gu muir agus cha bhi ann ach 25 cm a dh'fhaid.

Easgann-bhreac na mara / Sea lamprey

'S e an easgann-bhreacámara as motha dhe na trý gnŔithean, agus bidh mu mheatair a dh'fhaid ann. An dŔidh 18-24 mýos ag ithe aig muir, bidh na h-inbhich a' gluasad a dh'aibhnichean as t-earrach agus toiseach an t-samhraidh. Bidh iad a' sýolachadh eadar an CŔitean agus an t-Iuchar far a bheil fo-fhilleadh de mholagan.

Ciamar a bhios an easgann-bhreac a' gintinn?

Bidh a h-uile gnŔ dhen easgainn-bhreacáa' sýolachadh ann am fo-fhilleadh grinneil, caran coltach ris an fheadhainn a bhios am bradan agus am breac a' cleachdadh. Bidh an easgann-bhreac aibhne a' sýolachadh beagan nas trÓithe na easgann-bhreac na mara. Nuair a ruigeas iad an t-Óite sýolachaidh, bidh an easgann-bhreac a' togail 'nead' anns am breith iad na h-uighean. Tha seo caran coltach ri sloc san abhainn agus bidh stuth a chaidh a chladhach na dh¨n air a' cheann shýos dheth. Bidh an easgann-bhreac aibhne a' sýolachadh ann am 'ball' anns am bi suas ri 50 fa leth. Cha bhi uiread dhe easgann-bhreac na mara idir a' sýolachadh c˛mhla.

An dŔidh am breith, bidh larbha na h-easgann-bhreac ˛ig, ris an canar ammocoetes, a' se˛ladh sýos an abhainn leis an t-sruth. Bidh na larbha seo a' seatlaigeadh ann an Óitichean freagarrach san Órainn Óraich - Óitichean anns am bi fo-fhilleadh bog, mýn ann an uisge sruthaidh mall le ogsaidean gu le˛r. Bidh na h-ammocoetes ag ithe stuth mýn mar diatoman, lýonanaich agus bacteria. 'S d˛cha gum fuirich ammocoetes an seo suas ri c˛ig bliadhna (no suas ri ochd bliadhna airson easgann-bhreac na mara) mus atharraich iad nan ro-inbhich agus, an car an easgann-bhreac aibhne, mus t˛isich iad a' gluasad chun na mara deireadh an fhoghair (easgann-bhreac na mara) deireadh a' gheamhraidh gu toiseach an t-samhraidh (an easgann-bhreac aibhne). Cha bhi an easgann-bhreac aibhne a' dol dhan mhuir. Bidh iad a' cur seachad am beatha gu lŔir ann am fýor-uisge.

A bheil iad ann an cunnart?

Tha fo-fhilleadh agus uisge math (gu h-Óraidh ann an Óitichean sýolachaidh) cudromach dha gach gnŔ easgainn-bhreac, agus tha gach gnŔ ann an cunnart anns gach Óite bho mhilleadh na h-Órainn aca. Faodaidh bacaidhean fiosaigeach a bhith air leth cunnartach dhan easgann-bhreac aibhne a bhios a' dol gu muir agus dha easgann-bhreacána mara, ach dh'fhaodadh droch bhuaidh cuideachd a bhith air se˛rsaichean eile ann am fýor-uisge ma thogar structaran ¨ra san abhainn. Chan eil luach malairteach ann an easgann-bhreac aibhne, ach ann an cuid de sgýrean san Roinn E˛rpa, bidh iad a' glachadh easgann-bhreac aibhne agus mara airson an reic mar bhiadh. Chleachd gum bithist ag iasgach an easgann-bhreac aibhne ann am Breatainn, agus chaochail rýgh Sasannach air a sgÓth ach a-nis, chan eil ach aon Óite iasgaich beag ann air a shon. Bithear a' cleachdadh an Ŕisg seo mar bhiathadh airson iasgach slait.

Inbhe glŔidhteachas na h-easgainn-bhreac

  • Easgann-bhreac aibhne Annex II de Sti¨ireadh └rainnean an AE Appendix III de Ch¨mhnant Bhern.
  • Easgann-bhreacáaibhne Annex II agus V de Sti¨ireadh └rainnean an AE Appendix III de Ch¨mhnant Bhern agus tha e air Liosta Prýomhachais UKBAP. Tha am mean-easgann-bhreac aibhne na ch¨is gleidhidh ann an LÓrach Sh˛nraichte Shaidheansail Uisge Endrick ann an Alba, agus tha seo a' toirt dýon dha fo Achd na Fiadh-bheatha & na D¨thcha 1981 (atharraichte).
  • Easgann-bhreacána mara Annex II de Sti¨ireadh └rainnean an AE Appendix III de Ch¨mhnant Bhern agus tha e air Liosta Prýomhachais UKBAP.

Ged a tha inbhe glŔidhteachais aca san Roinn E˛rpa, thathar a' meas an easgann-bhreac mar phlÓigh, cunnartach, neo-dh¨thchasach ann an Lochan M˛ra Ameireaga a Tuath. An sin, rinn an gnŔ seo cron m˛r air an iasgach sp˛rs a tha a' dol ann agus tha iad a' cosg nam milleanan dholairean gach bliadhna airson smachd a chumail air easgann-bhreac na mara.

á

á

English version