. Breac - Scottish Natural Heritage
skip to main content

Breac / Trout

Cit an lorgar e?

Tha raon dthchasach a' bhric (Salmo trutta) a' sgaoileadh eadar Innis Tle agus am Muir Geal aig tuath, gu beanntan Atlas ann am Morogo aig deas, agus tha seo a' ciallachadh gur e fear dhen iasg for-uisge as sgaoilte san Roinn Erpa. Chaidh mran dhiubh a thoirt a-steach a dh'itichean air feadh an t-saoghail airson iasgach slaite agus gheibhear iad a-nis cho fada air falbh ri Chile agus Sealan Nuadh. Ann an Alba, 's e am breac fear dhe na h-isg dhthchasach as fherr a dh'aithnicheas sinn, agus lorgar e ann an iomadh sersa for-uisge mar aibhnichean, lochan mra agus lochain bheaga air talamh rd. Th d phtran cuairt-bheatha fa leth aig an iasg seo - aig a' bhreac a bhios ann am for-uisge agus aig a' bhreac-mara.

Tha am breac ioma-chruthach agus tha mran mhorfotaipean air feadh Alba. 'S e an fheadhainn a thinig an seo bho ths as cudromaiche dhiubh sin - an t-iasg a bha ann an aibhnichean agus ann an lochan iomallach nuair a sheac an deigh o chionn 10,000 bliadhna. Tha bric a dh'fhuirich ann an itichean iomallach on uair sin, mar na sersaichean 'ferox' (iasg-itheadairean) cudromach a thaobh an glidhteachais.

D dh'fheumas iad san rainn aca?

Mar a tha an t-ainm ag innse dhuinn, bidh am breac dthchasach a' cur seachad na cuairt-bheatha aige air fad ann am for-uisge. Ach bidh a' mhr-chuid dhiubh a' gluasad fada is farsaing ann am for-uisge. 'S e an gluasad as cumanta a bhios am breac ann an Alba a' danamh nuair a bhios iasg g a' gluasad bho na h-itichean raich, far am bi iad a' tiseachadh air ithe, gu na lochan anns am fuirich iad gus am bi iad nan inbhich. Faodaidh gluasadan eile a bhith ann eadar itichean biathaidh as t-samhradh.

Cit an lorgar am breac-mara?

Chan e gn air leth a tha sa bhreac-mhara, ach gn gluasadach dhen bhreac (Salmo trutta L.). Tha am breac mara coltach ri bradan an Atlantaig oir bidh iad a' dol gu muir airson ithe agus fs mus till iad gu for-uisge a sholachadh. Cha bhi iad, mar a bhios bradan an Atlantaig, a' falbh gu itichean ithe fad s, 's a bhios iad a' cleachdadh sgrean mu na cladaichean. Tha na h-itichean sin a' toirt barrachd cothrom dhan bhreac-mhara biathadh agus fs mus till iad gu for-uisge a sholachadh.

Tha am breac-mara dthchasach do dh'Alba agus tha e pailt ann an Lochlann, an Innis Tle agus sa Bhaltaig. Chan ann a-mhin an ceann a tuath na Roinn Erpa a gheibhear e; tha e ann an iomadh ite air cladach Atlantaig na Roinn Erpa agus cho fada deas ri Portagail.

D cho fada 's a bhios e aig muir agus ann am for-uisge?

Ann an Alba, faodaidh gu bheil bric ann a bhios a' cur seachad am beatha gu lir ann am for-uisge. Ann an itichean eile, faodaidh gu bheil bric dhen d shersa ann; 's e sin am breac agus am breac-mara. Chan eilear a' tuigsinn nan adhbharan airson seo, ach thathar a' gabhail ris gu bheil feartan ginteil agus feartan rainneachd na chuid dheth.

Tha beatha breac-mara coltach ri beatha bradan an Atlantaig, ach chan eil e an aon rud. Bidh iad le chile a' cur seachad ine ann am for-uisge nuair a tha iad g mus tig atharrachadh orra a leigeas leotha a dhol gu muir. Bidh mran a' ruighinn na h-re seo an ceann d bhliadhna, ach ann an cuid de dh'itichean, faodaidh gun toir iad nas fhaide. Gu h-annasach, tha bric bhoireann nas dualtaiche atharrachadh agus a dhol gu muir na tha an fheadhainn fhireann. Cleas a' bhradain, 's bhaist gun gluais iad sos an abhainn agus a-mach gu muir eadar an Giblean agus toiseach an gmhios.

Tha am breac-mara eadar-dhealaichte bho bhradan an Atlantaig oir cha bhi iad a' togail orra gu itichean bdh aig muir. An ite sin bidh iad a' fuireach mu na cladaichean. Chan eil fios againn air mran mu eag-elas a' bhric-mhara mu na cladaichean, ged a tha fios againn gu bheil an ine a bhios iad aig muir ag atharrachadh bho iasg gu iasg agus bho ite gu ite. Faodaidh an ine aig muir a bhith gu math goirid. 'S dcha gun till cuid dhen iasg dhan abhainn an didh beagan sheachdainean no mhosan eadar an t-Iuchar agus an t-Sultain. Gl thric canar 'fionnagan' ris an iasg bheag seo. Bidh mran inbhich a' tilleadh nan isg nas motha an didh a bhith 12 mhos no barrachd aig muir agus chithear an t-iasg sin san abhainn eadar an Citean agus an Dmhair.

Bidh iad a' solachadh san abhainn san do rugadh iad. 'S bhaist sin tiseachadh meadhan an Dmhair agus cumail a' dol gu toiseach an Fhaoillich. Dh'fhaodadh gu bheil feartan ginteil agus rainneachd a' toirt buaidh air cuid a sholaicheas iad agus d cho fada. Nuair a ruigeas iad an t-ite-solachaidh, bidh am breac-mara a' breith nan uighean ann an lagan grinneil a chladhaich an t-iasg boireann. Nuair a thid na h-uighean a thorrachadh, cmhdaichidh an t-iasg boireann iad le grinneal. Nochdaidh an t-iasg g a-mach s a' ghrinneal eadar meadhan a' Mhirt agus toiseach a' Chitein. Bidh mran dhe na sidheagan, na h-inbhich a sholaich, a' bsachadh, ach fanaidh cuid mhath dhiubh be agus n iad an slighe air ais gu muir gus rachadh agus fs. Faodaidh am breac-mara solachadh suas ri tr tursan deug nam beatha.

Inbhe glidhteachas a' bhric

Chan eil am breac for-uisge no am breac-mara a' faighinn mran don fo laghan glidhteachais. Tha na h-uiread de dhon orra fo laghan iasgaich gus nach bithear gan iasgach agus tha don cuideachd air a' bhreac-mhara co-cheangailte ri don a' bhradain. Ach ann an 2007, chaidh am breac dthchasach agus am breac-mara a chur ri Liosta Plana-ghnomh Bith-iomadachd nan Gnithean le Promhachas san RA.

English version