. Bradan - Scottish Natural Heritage
skip to main content

Bradan an Atlantaig / Atlantic salmon

Cit an lorgar iad?

Gheibhear bradan an Atlantaig (Salmo salar) anns na sgrean measarra agus Artaigeach dhen Leth-chruinne a Tuath, agus tha iad ann an aibhnichean dhthchannan le crochan air an d thaobh dhen Atlantaig a Tuath agus Muir a' Bhaltaig. 'S e gn suas-ruitheach a tha ann; tha sin a' ciallachadh gum bi iad ann am for-uisge nuair a tha iad g, ach bidh iad a' gluasad dhan mhuir mar inbhich mus till iad a sholachadh. Bidh bradan an Atlantaig a' tilleadh a dh'abhainn am breith, agus fi 's dhan aon phirt dhen abhainn san do rugadh iad agus bidh iad cho ceart ri ceart. Tha seo a' ciallachadh gum faod iomadh 'teaghlach' de bhradan an Atlantaig a bhith san aon abhainn.

D cho fada 's a bhios iad aig muir agus ann am for-uisge?

Bidh an t-iasg boireann a' breith nan uighean ann an lagan ann an grinneal. Nuair a bhios an t-iasg boireann a' leigeil nan uighean mu sgaoil, bidh inbheach fireann, no uaireannan fear g fireann, (no gille ruadh) gan torrachadh san spot. Bidh an t-iasg boireann an uair sin a' cmhdach nan uighean a chaidh a thorrachadh le grinneal. Bidh gintinn ann eadar an t-Samhain agus an Dbhlachd, ach ann an cuid de sgrean, gu h-raidh ann an aibhnichean mra, dh'fhaodadh seo tachairt eadar an Dmhair agus deireadh a' Ghearrain. An didh solachadh bidh mu 90-95% de bhradan an Atlantaig a' bsachadh. Bidh cuid ge-t a' fuireach be agus 's dcha gun solaich iad d thuras no barrachd.

Tha an ine a bheir an t-l a' tighinn bho na h-uighean a rir tethachd an uisge. Mar as trice, beirear an t-l toiseach an earraich. Bidh puicean buidheagain fhathast ceangailte ris an iasg g seo. Bidh iad a' fuireach san ite-solachaidh airson a dh no tr sheachdainean agus nochdaidh iad a-mach s a' ghrinneal sa Ghiblean no sa Chitean nuair a bhios iad air am puicean buidheagain a shghadh agus a bhios iad mu 3 cm a dh'fhaid. Bidh an t-iasg seo a' stidheachadh sgrean dhaibh fhin agus a' farpais ri chile airson grunn rudan ithe san abhainn. Nuair a dh'fhsas an t-iasg nas motha, thig comharran follaiseach air na cliathaichean aige agus canar 'gille-ruadh' ris an uair sin. A rir tethachd an uisge agus na th' ann de bhiadh, fuirichidh an t-iasg seo san abhainn airson tr no ceithir de bhliadhnaichean. Nuair a bhios iad mu 12 cm, bidh an gille-ruadh a' dol tro chruth-atharrachadh a leigeas leis a bhith be anns a' mhuir. Bidh coltas an isg ig a-nis ag atharrachadh agus bidh dath airgeadach a' tighinn air. Tisichidh iad a' fgail nan aibhnichean deireadh an earraich. Bidh a' mhr-chuid dhen iasg seo air falbh san gmhios.

Cit am bi iasg g a' dol agus d cho fada 's a bhios am bradan aig muir?

Chan eil mran fiosrachaidh ann mu shlighean gluasaid an isg ig a bhios a' fgail no mu inbhich a bhios a' tilleadh. Tha cuid de rannsachadh a' sealltainn gum bi iasg g a' gluasad ann an sgaothan nuair a bhios iad a' danamh air itichean bdh ann am muir domhainn. Bidh cuid dhen iasg sin a' biathadh ann am Muir Nirribhidh agus far taobh an iar-dheas Ghraonlainn. 'S dcha gum bi iad cuideachd a' cleachdadh itichean bdh fo-Artaigeach eile.

Bidh an t-iasg seo a' fuireach sa mhuir eadar bliadhna agus tr no ceithir de bhliadhnaichean. Canar bnagan ri iasg a tha 2-3 cg a chuideam nach bi ach bliadhna sa mhuir (mar as trice timcheall nan Eileanan Frach agus ann an ceann a deas Muir Nirribhidh) mus till iad a dh'aibhnichean Alba. 'S dcha gum fuirich cuid eile a dh no tr bhliadhnaichean sa mhuir mus till iad a dh'Alba. Canar iasg Ioma-Geamhraidh-Mara no 'bradan' ris an iasg seo agus, seach gu bheil iad air barrachd ine a chur seachad ag ithe sa mhuir, (mar as trice far Ghraonlainn) agus tha iad nas motha na bnagan. Ma thilleas an t-iasg seo a dh'aibhnichean Alba eadar am Faoilleach agus an t-gmhios, canar 'bradan earraich' ris. Ach faodaidh bradan ge-t tighinn a dh'aibhnichean Alba aig m sam bith dhen bhliadhna. Tha seo eadar-dhealaichte bho na ptrain gluasaid a chithear aig a' ghn seo ann an itichean eile san raon aca air feadh an t-saoghail, agus seo aon adhbhar airson iad a bhith cho cudromach ann an Alba bho shealladh bith-iomadachd.

Inbhe glidhteachas bradan an Atlantaig

Tha bradan an Atlantaig ann an Appendix III de Chmhnant Bhern agus ann an Annex II agus V de Stiireadh rainnean & Ghnathan an AE. Tha an earrann ioma-geamhraidh-mara de bhradan an Atlantaig a' nochdadh ann an Liosta Plana-ghnomh Bith-iomadachd nan Gnithean le Promhachas san RA.

English version