. Bunaitean gelais na h-Alba - Scottish Natural Heritage
skip to main content

Bunaitean Gelas na h-Alba / Scotland's geological foundations

Tha cig blocaichean bunaiteach fa leth a' danamh suas Alba, ach bha uair ann a bha na ceudan chilemeatairean eatarra.

Bidh e coltach na h-aon sheann bhunaitean aig an d bhloc as fhaide tuath, am fear air cladach an iar-thuath agus fear na Gidhealtachd a Tuath, ach a bharrachd air an sin, tha iad gu math eadar-dhealaichte agus feumaidh gun robh iad fada bho chile aig aon m. Cuideachd, thathar dhen bheachd gu bheil creagan coltach ris an fheadhainn ann an ceann a tuath na Gidhealtachd fo na creagan ann an Gidhealtachd Roinn a' Mhonaidh; ach feumaidh gun robh astar mr eadar an d sgre airson cuid mhr dhen eachdraidh aca.

Thinig an d bhloc as fhaide deas, ann am Meadhan Alba agus sa Mhonadh a Deas, bho ghluasad agus bho bhualadh nam mr-roinnean a thug bunaitean Alba cmhla, agus a cheangail Alba ri Sasainn.

'S iad na ceithir promh sginidhean a tha a' sgaradh bhlocaichean bunaiteach Alba (bho thuath gu deas): Stobadh Mhine, Sgineadh a' Ghlinn Mhir, Sgineadh Croch na Gidhealtachd, agus Sgineadh a' Mhonaidh a Deas. Canar Iapetus Suture ris a' chrch ghelasaich a tha a' sgaradh a' Mhonaidh a Deas bho na creagan gu h-osal ann an ceann a tuath Shasainn. Tha an t-ainm a' tighinn bho Chuan Iapetus a bha uair a' sgaradh Shasainn bho Alba.

Dhe na crochan gelasach sin, 's e Sgineadh a' Ghlinn Mhir agus Sgineadh Croch na Gidhealtachd na feartan-tre as nochdte. Tha Sgineadh a' Ghlinn Mhir a' danamh gearradh iongantach a' Ghlinn Mhir, agus tha Sgineadh Croch na Gidhealtachd a' comharrachadh an atharrachaidh eadar seallaidhean na Galltachd agus na Gidhealtachd. Chan eil Stobadh Mhine, Sgineadh a' Mhonaidh a Deas no an Iapetus Suture cho nochdte, ach tha iad pailt cho cudromach a thaobh gelais.

Luchd-coiseachd air Creag Dhubh, Bodaich Dubh agus Sgurr Ban air an cilibh, Tarmann Ndair Niseanta Beinn Eighe. John MacPherson/SNH. Airson fiosrachaidh mu chleachdadh dhealbhan aig Dualchas Ndair na h-Alba cuir fn gu 01738 444177 no thid gu www.snh.gov.uk

Cladach an iar-thuath

Air a thogail bho chreagan de thr aoisean eadar-dhealaichte, tha na creagan as sine ann am Breatainn sna bunaitean seo.

Mine Thrust, Tarmann Ndair Niseanta Creag a' Chnocain.  Lorne Gill/SNH. Airson fiosrachaidh mu chleachdadh dhealbhan aig Dualchas Ndair na h-Alba cuir fn gu 01738 444177 no thid gu www.snh.gov.uk

Ceann a Tuath na Gidhealtachd

Chaidh mran dhen Ghidhealtachd a Tuath a chruthachadh o chionn timcheall air 1000 millean bliadhna ann am muir tana.

Neach-sgithidh, Gleann Sth Lorne Gill. Airson fiosrachaidh mu chleachdadh dhealbhan aig Dualchas Ndair na h-Alba cuir fn gu 01738 444177 no thid gu www.snh.gov.uk

Sgre a' Mhonaidh

'S e creagan Dalradianach as motha a th' ann am bunaitean Gidhealtachd a' Mhonaidh. Tha iad air an ainmeachadh air Dail Riata, seann Dthaich nan Albannaich ann an Earra-Ghidheal.

Gelaiche g Lorne Gill/SNH.  Airson fiosrachaidh mu chleachdadh dhealbhan aig Dualchas Ndair na h-Alba cuir fn gu 01738 444177 no thid gu www.snh.gov.uk

Sgre a' Mheadhain

Tha creagan bunaiteach Meadhan Alba shos domhainn san talamh, ach thathar dhen bheachd gur e creagan bholcnach a th' annta.

Strata, faisg air Wigtown Lorne Gill/SNH Airson fiosrachadh mu chraichean leth-bhreacan, cuir fios gu Leabharlann omhaighean Dualchas Ndair na h-Alba air Fn 01738 444177

Monadh a Deas

Bha uair a bha cuan farsaing a' sgaradh Alba bho Shasainn. Nuair a dhin an cuan, chaidh am Monadh a Deas a chruthachadh.